Poradnik

Kalki językowe w tekstach z AI: 25 przykładów i jak je poprawić

Tekst z ChatGPT rzadko ma błędy ortograficzne. A jednak wielu czytelników po dwóch zdaniach wie, skąd się wziął. Zdradzają go kalki: angielskie zwroty przełożone słowo w słowo, słowa, które wyglądają znajomo, ale znaczą co innego, i ozdobniki, które modele wstawiają z przyzwyczajenia. Dochodzi do tego styl urzędowy, który modele lubią tak samo jak korporacje.

Bierze się to stąd, że modele językowe uczyły się głównie na tekstach angielskich. Po polsku piszą poprawnie, ale zdanie często układają po angielsku i tylko podstawiają polskie słowa. Efekt przypomina dobre tłumaczenie instrukcji obsługi: wszystko się zgadza, nic nie brzmi naturalnie.

Poniżej 25 przykładów w pięciu grupach. Przy każdym podajemy, jak napisałby to Polak.

Kalki, czyli angielski przełożony słowo w słowo

1. Kiedy przychodzi do… to „when it comes to”. Po polsku: jeśli chodzi o…
2. Zrobić różnicę w znaczeniu „wiele zmienić” to „make a difference”. Po polsku coś ma znaczenie albo wiele zmienia.
3. Robić sens to „make sense”. Po polsku coś ma sens.
4. Adresować problem to „address a problem”. Słowniki notują już to znaczenie jako książkowe, ale prościej napisać: zająć się problemem.
5. Spotkać oczekiwania to „meet expectations”. Po polsku oczekiwania się spełnia.
6. Dostarczać wartość to „deliver value”. Wartość się daje albo tworzy.
7. Jesteśmy podekscytowani to „we're excited”. W tekście firmowym lepiej: cieszymy się. Albo od razu napisać, co się stało.

Fałszywi przyjaciele, czyli słowa podobne, ale nie te same

8. Dedykowany zespół. „Dedicated” to „przeznaczony” albo „osobny”. Dedykuje się książkę.
9. Szeroka ekspertyza. „Expertise” to wiedza i doświadczenie. Ekspertyza to przede wszystkim opinia specjalisty.
10. Dramatyczny wzrost. „Dramatic” o liczbach to „gwałtowny”. Po polsku dramat kojarzy się z nieszczęściem.
11. Konsystentny przekaz. „Consistent” to „spójny”. Konsystencję ma budyń.
12. Krytyczne dane. „Critical” znaczy tutaj „najważniejsze, niezbędne”. Po polsku krytyczny bywa moment albo stan.
13. Bilion użytkowników. Angielskie „billion” to miliard. Polski bilion jest tysiąc razy większy.

Korpomowa i styl urzędowy

14. Na ten moment i na chwilę obecną: na razie, teraz.
15. Insight: wniosek, spostrzeżenie.
16. Holistyczne podejście: całościowe, a najlepiej napisać, na czym polega.
17. Posiadamy certyfikat: mamy certyfikat.
18. W oparciu o dane: na podstawie danych.

Wytrychy AI, czyli zwroty, po których rozpoznasz model

19. Warto zauważyć, że… Zdanie zwykle niczego nie traci, gdy wykreślisz ten wstęp.
20. Odgrywa kluczową rolę. Ulubiony zwrot modeli. Napisz, co konkretnie robi.
21. W dzisiejszym dynamicznym świecie. Pusty wstęp. Czytelnik wie, w jakim świecie żyje.
22. To nie tylko X, to Y. Schemat tak częsty w tekstach z AI, że czytelnicy już go wyłapują.
23. Podsumowując. Jeśli tekst potrzebuje podsumowania, napisz puentę jednym zdaniem.

Zapis po angielsku

24. Cudzysłów "u góry". Po polsku pierwszy znak stoi na dole: „tak”.
25. Nagłówki Każdym Słowem Wielką Literą i 3.5% zamiast 3,5%. Wielka litera w nagłówku tylko na początku, a ułamki zapisujemy z przecinkiem.

Dlaczego to ważne

Czytelnicy coraz częściej rozpoznają tekst z AI i oceniają go surowiej. W badaniu zleconym przez Raptive 3000 dorosłych Amerykanów oceniało treści, które uznali za napisane przez AI, jako o 48% mniej wiarygodne. Kalki są jednym z najłatwiejszych sygnałów, bo słychać je nawet wtedy, gdy czytelnik nie potrafi nazwać błędu.

Jak to poprawić

Podmiana słów nie wystarczy. Gdy zamienisz „na ten moment” na „na razie”, ale zostawisz angielską składnię, tekst nadal będzie brzmiał jak tłumaczenie. Lepiej działa metoda redaktora:

1. Ustal, co dany akapit ma powiedzieć, w jednym zdaniu, dla siebie.
2. Napisz to tak, jak powiedziałbyś znajomemu przy kawie, tylko starannie.
3. Przeczytaj na głos. Każde zdanie, na którym się potykasz, przepisz od nowa.

Możesz też zapobiegać kalkom, zanim powstaną. Model, który dostanie dobre instrukcje stałe, popełnia ich wyraźnie mniej. Takie instrukcje dla ChatGPT, Claude'a, Gemini i Copilota, razem ze słownikiem, który liczy 205 haseł, są w Zestawie Redaktora Kalkometru.

Sprawdź swój tekst za darmo: wklej go do sprawdzarki Kalkometru. Zaznaczy kalki, fałszywych przyjaciół i wytrychy, a przy każdej uwadze podpowie, jak to napisać po polsku. Tekst nie wychodzi z Twojej przeglądarki.